Portal popularyzujący naukę. Od nauk ścisłych po humanistykę. Dbamy o wysoki poziom publikowanych tekstów
Pytanie Dlaczego w języku polskim rzeczownikowi w liczbie pojedynczej człowiek odpowiada liczba mnoga ludzie? Chyba nikogo nie zdziwi informacja, że są to słowa różnego pochodzenia, które „skleiły się” w jeden paradygmat (schemat odmiany) wskutek podobieństwa znaczenia. Takie zjawisko nazywamy supletywizmem....
Już starożytni Grecy… Zacznijmy symbolicznie of Greków, aczkolwiek chodzi ogólnie o języki indoeuropejskie. Grecki przyimek apó miał dość szeroki zakres znaczeń. Tłumaczenia w rodzaju ‘(z dala) od’ oddają mu sprawiedliwość tylko częściowo. Dzięki łączeniu się z innymi wyrazami dał on...
Tło indoeuropejskie Spójrzmy teraz na inną, szeroko rozpowszechnioną partykułę praindoeuroipejską, pełniącą też funkcję przyimka, a także pierwszego członu złożeń. Było to *h1en ‘w, w środku, do wnętrza’. Spółgłoska *h1‑ (wymawiana prawdopodobnie jako słabe krtaniowe [h]) zanikła dość wcześnie we wszystkich grupach...
Co dobrze wiedzieć na początek Język praindoeuropejski był niezmiernie bogaty w przyrostki słowotwórcze i fleksyjne (sufiksy), ale raczej ubogi w przedrostki (prefiksy). Te drugie, jeśli już występowały, były wynikiem „gramatykalizacji” krótkich wyrazów (partykuł, przyimków, przysłówków, a czasem także przymiotników lub...
Wstęp Często się zdarza, że język rozpada się na dwa lub więcej języków potomnych, które dziedziczą po wspólnym przodku dużą część słownictwa. Zdatrza się też, że w jednym i tym samym języku powstają słowa zawierające ten sam rdzeń, ale wyposażony...
Wstęp W języku praindoeuropejskim była sobie partykuła *ni, która oznaczała ‘dół’ (miejsce lub kierunek). Spotykamy ją tu i ówdzie jako formę samodzielną, ale także w postaci rozszerzonej, na przykład z przyrostkiem wyrażającym kontrast: *ni‑tero‑ ‘dolny, ten na dole’ (w przeciwieństwie...
Wstęp W języku praindoeuropejskim, oprócz „pełnowartościowych” wyrazów należących do głównych części mowy (jak czasowniki, rzeczowniki czy przymiotniki), istniała spora grupa „partykuł”, które niewiele znaczyły samodzielnie, ale w połączeniu z innymi słowami modyfikowały lub zabarwiały ich znaczenie. Mogły one też w...
Prolog praindoeuropejski Praindoeuropejczycy potrafili liczyć co najmniej do stu, co w okresie chalkolitu – sześć czy siedem tysięcy lat temu – było dość imponującym osiągnięciem intelektualnym. Liczbę ‘100’ wyrażali słowem *ḱm̥tóm. Uważa się niemal powszechnie (a ja nie widzę powodu,...
Dziesiątki prasłowiańskie Jak pisałem w poprzednim odcinku, języki słowiańskie zastąpiły praindoeuropejski liczebnik główny *deḱm̥t ‘10’ nową formą, która z pochodzenia była rzeczownikiem zbiorowym rodzaju żeńskiego, *deḱm̥tis ‘dziesiątka’ > prasłowiańskie *desętь > polskie dziesięć. Staropolska odmiana tego liczebnika była podobna jak...
Prolog Jakiś czas temu pisałem tu (w tym i w tym wpisie) o zapomnianych typach liczebników polskich (takich jak półtrzecia, samoczwart), tworzących w staropolszczyźnie rozbudowany system, zredukowany dziś do garstki form reliktowych (półtora, samotrzeć), nie zawsze poprawnie rozumianych i poprawnie...
Tabu językowe (2). Fizjologia i seks, czyli ***** zakazy.
23 lutego 2023
Runy. Część 1: Inspiracja i początki
3 lipca 2026
Czy ChatGPT odbierze mi pracę?
3 lutego 2023
