Dezinformowanie o chorobach zakaźnych jako rosyjska broń w wojnie kognitywnej
Legitymacja służbowa przynależności do Stasi Władimira Putina
W najbardziej drastycznym przypadku tego typu dezinformacja przyczyniła się do śmierci około 300 tysięcy osób w Afryce. Przysporzyło to ZSRR (obecnie Rosji) raczej zwolenników, a nie przeciwników – właśnie tam, gdzie doszło do tych tragedii.
„Nasi przyjaciele w Moskwie nazywają to ‘dezinformacją’. Nasi wrogowie w Ameryce nazywają to ‘aktywnymi środkami’, a ja, drodzy przyjaciele, nazywam to ‘moją ulubioną rozrywką’.”
Pułkownik Rolf Wagenbreth,
Szef Departamentu 10 (dezinformacja) Stasi
Klasyczny schemat rosyjskich operacji dezinformacyjnych ma wiele wersji, ale następująca jest dość typowa: znajdź słabość (rysę) i naciskaj na nią, by spowodować pęknięcie lub złamanie. Wielkie kłamstwo wywołujące nacisk owiń w pozory prawdy. Ukryj swoją naciskającą rękę – sugeruj, że źródło twojej kłamliwej wersji jest niezależne. Znajdź „pożytecznych idiotów”, którzy potwierdzą twoją wersję, a kiedy cię nakryją – zaprzeczaj.
W dalszej części tekstu czytelnik znajdzie konkretny przykład tych rosyjskich działań w ramach tzw. środków aktywnych (aktywnyje meroprijatija, активные мероприятия).
Bardzo często stanowią one część metod wojny kognitywnej. Na tym się skupiono w tekście, ale wyłącznie w odniesieniu do chorób.
Gdzie zakażony kraj, tam obyczaj z rzekomą bronią biologiczną
W różnych krajach świata istnieje część społeczeństwa, która wierzy, że lokalny patogen to broń biologiczna zaprojektowana, by ich eliminować lub prowadzić do chorób. Doprecyzujmy – chodzi o sytuację, w której ktoś twierdzi, że takie patogeny nie istniały wcześniej w naturze i zostały zaprojektowane w laboratorium lub dodatkowo „uzbrojone” w ramach tzw. gain of function (nadania nowych funkcji typowych dla broni biologicznej).
Poniżej lista patogenów, o których rozpowszechniano teorie, że zostały stworzone w laboratorium:
Zika (małogłowie – Brazylia), denga (RPA, Filipiny), HIV (USA, RPA), Borrelia burgdorferi (USA), SARS, MERS (Arabia Saudyjska, Korea Płd., Katar, Jordania), SARS-CoV-2, Marburg, Ebola (Rosja, Kongo, Sudan), Mpox (Kongo, Nigeria, Sierra Leone, Tanzania, Wielka Brytania), polio (Indie).
Większość tego typu dezinformacji pochodzi z Rosji.
Czy trzeba być biologiem, żeby zdemaskować taką dezinformację?
W ocenie takich przekazów olbrzymią rolę odgrywają emocje, a nie chłodna analiza. Opinie o broni biologicznej pojawiają się tam, gdzie jest choroba – osoby spoza obszaru działania patogenu zwykle nie uważają tej „hipotezy” za sensowną.
Warto więc uczyć się panować nad emocjami, choć jest to trudne, gdy choroba dotyka nas lub naszych bliskich.
Odróżnianie prawdy od kłamstwa zawsze było wyzwaniem. Dziś ludzie słyszą, że coś jest bronią biologiczną stworzoną w laboratorium. Broń tego typu tworzono od wieków, więc łatwo uwierzyć, że to możliwe.
Teoretycznie można polegać na wiedzy biotechnologicznej, ale jest ona specjalistyczna i nie każdy może ją posiadać. Co gorsza – można przecież wykryć wirusa w naturze, poznać jego zdolności i wykorzystać jako broń bez konieczności modyfikowania go.
Lingwiści i przedstawiciele innych dziedzin bywają skuteczniejsi niż biotechnolodzy
Mamy ciekawy przykład historyczny, pokazujący, że do ujawnienia prawdy nie zawsze potrzeba specjalistycznej wiedzy biologicznej.
W latach 80. powstała teoria, że HIV – wirus powodujący AIDS – został stworzony w Fort Detrick w USA i skierowany przeciwko gejom oraz Afroamerykanom. Problem społeczny był olbrzymi; przedstawiciele tych grup protestowali i domagali się prawdy.
Jedną z osób, które przyczyniły się do wykazania, że teoria ta była rosyjsko-niemieckim kłamstwem, była Kathleen Bailey. Nie była biotechnolożką, lecz wykorzystała analizę lingwistyczną.
Znalazła szybolety – cechy językowe zdradzające, że ktoś podszywa się pod native speakera (rodowitego użytkownika języka). Na przykład zamiast prawidłowego „flu virus” pojawiło się „virus flu”. „Virus flu” nie jest zwykłym błędnym tłumaczeniem „wirusa grypy”. Z kontekstu wyraźnie wynika, że autor miał na myśli chorobę (grypę), a nie sam wirus. To typowa kalka z rosyjskiego „вирусный грипп” (dosł. „wirusowy grypp”), gdzie przymiotnik jest redundantny – podobnie jak w polskim „grypa wirusowa”. Po angielsku się tak nie mówi, bo grypa z definicji jest wirusowa i dodanie „virus” byłoby tak samo dziwne jak powiedzenie „wirusowe przeziębienie”. Stąd natychmiastowe podejrzenia.
Zespół Bailey uznał, że to prawdopodobnie tłumaczenie z rosyjskiego. To był początek nitki prowadzącej do całej operacji. Bailey współpracowała z ludźmi, którzy ostatecznie doprowadzili do tego, że Gorbaczow przeprosił Amerykanów (Reagana) za tę mistyfikację.Współcześnie sztuczna inteligencja pomaga rosyjskim dezinformatorom uniknąć niekiedy takich błędów.
Schemat rosyjskiego działania na przykładzie AIDS
Po upadku muru berlińskiego akta Stasi ujawniły szczegóły operacji o kryptonimie Denver (w NRD także „Infekcja” lub „Vorwärts II”).
Rosjanie zorganizowali ją zgodnie z opisanym wcześniej schematem:
1) Uderz w czuły punkt.
Kwestie rasowe/etniczne były w USA bardzo drażliwe. AIDS szczególnie dotykał gejów. Idealny punkt nacisku.
2) Daj pozory prawdy.
Wysoka zachorowalność wśród gejów „potwierdzała” narrację.
3) Ukryj swoją rękę.
Dziennikarze z Indii publikowali spreparowane teksty. Mieszano fakty (np. zakażenia przez transfuzje) z fantazjami.
Jakob Segal, agent Stasi, stworzył raport pełen dezinformacji (Segal-Bericht). Później pojawili się „pożyteczni idioci”. Wśród nich – nawet noblista.
4) Powtarzaj do automatyzmu.
Klasyczny mechanizm Goebbelsa: powtarzane kłamstwo staje się „prawdą”.
Gdy Amerykanie wykryli błędy w szyboletach – Rosjanie zaprzeczali.
Czy poważne media się nabrały? Tak. Sunday Express, New York Times, Der Stern, Le Monde – powielały elementy narracji.
Kto się nie dał nabrać? BBC, Washington Post nie dało się wprowadzić w błąd. Die Zeit demaskowało Segala jako agenta Stasi. WHO przekazywało, że wirus ma pochodzenie naturalne.
Schemat KGB działa do dziś, tylko zamiast prasy wykorzystuje się platformy społecznościowe.
KGB, Informacja Nr. 2955 [do służb bułgarskich Bulgarian State Security], 7 September 1985. Źródło: CDDAABCSSISBNA-R, Fond (F.) 9, Opis (Op.) 4, A.E. 663, pp. 208-9.
Skąd się wzięło 300 tysięcy ofiar akcji Denver w Afryce?
W RPA operacja Denver przyczyniła się do olbrzymiej liczby zgonów. Prezydent Mbeki uwierzył w afrykański wariant tej narracji.
Uważał, że AIDS nie może być tak groźny dla obywateli RPA. Paradoksalnie – w USA wcześniej twierdzono, że HIV jest bronią właśnie przeciw czarnoskórym.
Rolę „pożytecznych idiotów” ponownie odegrali znani naukowcy: Peter Duesberg (doradca Mbeki), Kary Mullis (laureat Nobla – denialista HIV).
Grafika z https://www.researchgate.net/figure/Cartoon-from-the-Mail-and-Guardian-17-7-00_fig2_238101776
W Afryce szerzono fałszywe artykuły i broszury (np. AIDS: USA Home-Made Evil). Kluczowe były również słabe systemy zdrowotne oraz podatność na hasła antykolonialne („Biali znowu nas trują”). W USA skuteczne leki przeciw AIDS ograniczyły podatność na teorie spiskowe. W Afryce to nie było tak szybko możliwe a potem bywało, że dawało to efekt przeciwny.
Czy Rosjanie chcieli doprowadzić do śmierci około 300 tysięcy Afrykanów? Nie bezpośrednio. Ale nie dbali o to, czy będą ofiary.
Mimo jednoznacznego obalenia teorii o „broni biologicznej HIV”, część Amerykanów nadal w nią wierzy. Mieszkańcy Afryki tym bardziej.
Podsumowanie
Pojęcie broni biologicznej ewoluuje. W pewnym sensie bronią może być samo opóźnienie przekazania informacji o zagrożeniu. Czym innym jednak jest opóźnienie, a czym innym – konstruowanie patogenu w laboratorium i testowanie go na konkretnej grupie.
Wmówienie ludziom, że coś jest bronią biologiczną, choć nią nie jest, może wywołać zamieszki, podważyć zaufanie społeczne i doprowadzić do tysięcy ofiar.
Sama dezinformacja o broni biologicznej może stać się bronią – bronią kognitywną.
Piśmiennictwo:
Operation INFEKTION, Soviet Bloc Intelligence and Its AIDS Disinformation Campaign
Thomas Boghardt
https://digitallibrary.tsu.ge/book/2019/september/books/Soviet-Bloc-Intelligence-and-Its-AIDS.pdf
Operation “Denver”: The East German Ministry of State Security and the KGB’s AIDS Disinformation Campaign,
1985–1986 (Part 1)
Article in Journal of Cold War Studies · October 2019
Operation “Denver”: The East German Ministry for State Security and the KGB’s AIDS Disinformation Campaign, 1986–1989 (Part 2)August 09 2021
September 7, 1985KGB, Information Nr. 2955 [to Bulgarian State Security]
Deception, Disinformation, and Strategic Communications: How One Interagency Group Made a Major Difference Schoen Fletcher, Strategic perspectives (National Defense University. Institute for National Strategic Studies) ; no. 11SuDoc Class Number D 5.417/5:11 Government Author Defense Department, Joint Chiefs of Staff
https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-D5-PURL-gpo60199
Lessons From Operation “Denver,” the KGB’s Massive AIDS Disinformation Campaign, Mark Kramer
https://thereader.mitpress.mit.edu/operation-denver-kgb-aids-disinformation-campaign
Douglas Selvage und Christopher Nehring
Die AIDS-Verschwörung, Das Ministerium für Staatssicherheit und die AIDS-Desinformationskampagne des KGB
PLOS one
Conspiracy beliefs and knowledge about HIV origins among adolescents in Soweto, South Africa
Robert Hogg i współpracownicy
https://journals.plos.org/plosone/article/file?id=10.1371/journal.pone.0165087&type=printable
KGB, Information Nr. 2742 [to Bulgarian State Security]
ECLI:DE:BGH:2019:020719UVIZR494.17.0 BUNDESGERICHTSHOF
IM NAMEN DES VOLKES
URTEIL
VI ZR 494/17 Verkündet am: Juli 2019
Böhringer-Mangold
Justizamtsinspektorin
als Urkundsbeamtin
der Geschäftsstelle
in dem Rechtsstreit
Autor
-
biotechnolog (onkologia, terapie komórkowe), przedsiębiorca (współzałożyciel spółki biotechnologicznej działającej od 2008 roku), diagnosta, nauczyciel akademicki.
BlueSky: @piotrrieske.bsky.social
Ostatnie wpisy
bezpieczeństwo28 listopada 2025Dezinformowanie o chorobach zakaźnych jako rosyjska broń w wojnie kognitywnej- biologia7 listopada 2025Co mają ze sobą wspólnego kanibalizm, soja GMO, glifosat i czynienie sobie ziemi poddaną (część 2)?
- biologia3 listopada 2025Co mają ze sobą wspólnego kanibalizm, soja GMO, glifostat i czynienie sobie ziemi poddaną? (część 1)
- medycyna11 czerwca 2025Czy płeć dziecka może się zmienić w czasie ciąży z męskiej na żeńską z powodu diety?
